Biševo: dlaczego Błękitna Grota nie utrzymuje automatycznie centrum dla odwiedzających

Pytanie o finansowanie za turystyczną atrakcją

Biševo często kojarzy się z Modra špilja, Błękitną Grotą. Centrum dla odwiedzających o tej samej nazwie ma szerszy cel: objaśniać geologię, przyrodę i kulturę wyspy. Portal Morski opublikował 10 października stanowisko inicjatywy obywatelskiej Svezak, która kwestionuje ekonomiczną trwałość centrum i domaga się większej przejrzystości.

Obecny spór jest okazją do dokładniejszego przyjrzenia się dokumentom. Ważne źródło jest już publiczne: raport chorwackiego Państwowego Urzędu Kontroli dotyczący spółki zarządzającej Nautički centar Komiža. Ukończono go 12 grudnia 2025 i dotyczy roku obrotowego 2023. Jego liczby są więc wiarygodnym spojrzeniem wstecz, a nie bieżącym rozliczeniem za 2026 rok.

Grota, centrum i spółka nie są tym samym

Wspólna nazwa łatwo prowadzi do nieporozumienia. Wpływy z odwiedzin Błękitnej Groty są w raporcie osobną pozycją. Wpływy z biletów do centrum dla odwiedzających traktuje się oddzielnie. Spółka wykonuje ponadto inne zadania, w tym usługi komunalne i przewozowe.

Kto odczytuje cały zysk spółki jako wynik muzeum, miesza te poziomy. Z drugiej strony słaba pozycja przychodów centrum nie dowodzi, że cała spółka przynosi stratę. Sensowna dyskusja zaczyna się więc od pytania, jakiej części działalności, roku i rodzaju wpływu dotyczy liczba.

Oficjalna koncepcja centrum wykracza też poza kasę biletową. Prezentacja wymienia wystawy i ofertę edukacyjną, dziedzictwo przyrodnicze i kulturowe oraz przestrzenie dla organizacji, nauki i zrównoważonego rozwoju. Obok wyników finansowych należałoby oceniać, czy i jak realizuje się te cele. Tekst koncepcji jest punktem odniesienia, ale jeszcze nie dowodem efektu.

Co kontrola pokazuje o wpływach z biletów

Na 2023 rok zaplanowano 210.000 euro wpływów ze sprzedaży biletów do centrum. Według raportu rzeczywisty wynik był niższy o 206.656,48 euro, czyli 98,4 procent. Po odjęciu tej różnicy otrzymuje się rzeczywisty wpływ w wysokości 3.343,52 euro.

To znaczne odchylenie od planu. Chodzi jednak wyraźnie o wpływy centrum z biletów, a nie wszystkie przychody wszystkich aktywności na Biševo ani już obliczoną stratę operacyjną. Aby ustalić stratę, należałoby w pełni zestawić odpowiednie przychody i koszty. Sam brak planowanych wpływów z biletów nie daje takiego rachunku.

Dla porównania ten sam raport podaje za 2023 rok około 1,98 miliona euro wpływów z biletów do Błękitnej Groty. Ta kwota również jest przychodem, nie zyskiem. Pokazuje przede wszystkim, dlaczego trzeba oddzielać obie oferty zwiedzania: turystyczna rozpoznawalność groty nie przełożyła się w kontrolowanym roku odpowiednio na planowane wpływy centrum.

Bieżące działanie kosztuje także poza wystawą

Raport dokumentuje zawartą w 2022 roku i uzupełnioną w styczniu 2023 umowę najmu i zarządzania pomieszczeniami centrum. Uzgodniono pięć lat oraz miesięczny czynsz 2.747,12 euro bez VAT, dodatkowo koszty eksploatacyjne. Przekazano między innymi sale wystawowe i edukacyjne, część gastronomiczną i dwa pojazdy elektryczne dla odwiedzających.

Te dane pokazują, że zbudowane centrum wymaga stałej organizacji i finansowania. Pełna ocena wymaga więcej niż porównania dotacji budowlanej z kasą biletową: jakie są koszty personelu, pomieszczeń, techniki i programów? Jakie wpływy rzeczywiście przypisuje się centrum? Jakie świadczenia mają być świadomie finansowane publicznie?

Według raportu cała spółka osiągnęła w 2023 roku zysk przed opodatkowaniem w wysokości 465.783,98 euro. Ta dodatnia suma nie odpowiada na pytania o centrum, tak samo jak znacznie niewykonane plany biletowe. Zapobiega jednak błędnemu wnioskowi, że raport wykazuje stratę całego przedsiębiorstwa.

Kontrolerzy oczekują bardziej przejrzystego planowania

Kontrolerzy zalecają realistyczniejsze założenia dotyczące wpływów, wydatków i zysku oraz dostosowanie planu finansowego przy istotnych odchyleniach. Planowane i rzeczywiste wartości powinny też być łatwiej porównywalne. To nie drobna formalność: tylko wtedy można dostrzec, czy założenie się nie sprawdziło i jaka decyzja z tego wynika.

Dla centrum szczególnie pomocny byłby więc oddzielny rachunek działalności możliwy do prześledzenia przez kilka lat. Potrzebne byłyby też liczby odwiedzających, wykorzystanie oferty edukacyjnej i widoczne świadczenia dla wyspy. To kryteria uczciwej oceny: korzyść publiczną można wskazać, lecz musi być równie przejrzysta jak wsparcie finansowe.

Czego obecna debata jeszcze nie dowodzi

Aktualnych kwot strat podawanych w sporze publicznym nie możemy potwierdzić raportem za 2023 rok. Nie dysponujemy także konkretną decyzją nakazującą zwrot środków UE. Twierdzenia o pełnym zwrocie nie wolno więc przedstawiać jako już ustalonego zobowiązania finansowego.

Z analizowanych tutaj źródeł nie wynika też decyzja o zamknięciu. Dla odwiedzających debata nie oznacza więc automatycznego odwołania planowanej wizyty. Aktualne otwarcie, program i dostępność trzeba sprawdzić bezpośrednio w centrum. Dla oceny politycznej decydujące pozostają bieżące dane operacyjne i konkretne warunki finansowania.

Potwierdzone sedno sprawy jest ważne także bez dramatyzowania: oczekiwane wpływy centrum z biletów w 2023 roku znacznie nie zostały osiągnięte, a kontrola wskazuje potrzebę poprawy planowania. Rozwój działalności od tamtej pory należy wyjaśnić nowszymi liczbami, a nie założeniem, że słynna grota sama utrzyma każdą inną ofertę.