Biševo: waarom de Blauwe Grot het bezoekerscentrum niet automatisch draagt

Een financieringsvraag achter de excursiebestemming

Biševo wordt vaak geassocieerd met de Modra špilja, de Blauwe Grot. Het gelijknamige bezoekerscentrum heeft een bredere ambitie: de geologie, natuur en cultuur van het eiland uitleggen. Op 10 oktober publiceerde het portaal Morski een verklaring van het burgerinitiatief Svezak, dat de economische houdbaarheid van het centrum betwijfelt en meer transparantie verlangt.

De actuele discussie is aanleiding om de documenten nauwkeuriger te bekijken. Een belangrijke bron is al openbaar: het rapport van de Kroatische nationale rekenkamer over exploitatiemaatschappij Nautički centar Komiža. Het werd op 12 december 2025 afgerond en onderzoekt het boekjaar 2023. De cijfers zijn dus een onderbouwde terugblik, geen actuele afrekening over 2026.

Grot, centrum en maatschappij zijn niet hetzelfde

De gedeelde naam leidt gemakkelijk tot misverstanden. De inkomsten uit bezoeken aan de Blauwe Grot vormen in het auditrapport een eigen post. De entree-inkomsten van het bezoekerscentrum worden apart behandeld. De exploitatiemaatschappij verricht daarnaast andere taken, waaronder gemeentelijke diensten en vervoersdiensten.

Wie de totale bedrijfswinst leest als het resultaat van het museum, vermengt deze niveaus. Omgekeerd bewijst een zwakke inkomstenpost van het centrum niet dat de gehele maatschappij verlies maakt. Een zinvolle discussie begint daarom met de vraag voor welk bedrijfsonderdeel, welk jaar en welk type inkomsten een bedrag geldt.

Het officiële concept van het centrum gaat bovendien verder dan een kaartjeskassa. De eigen presentatie noemt tentoonstellingen en educatieve activiteiten, natuurlijk en cultureel erfgoed en ruimtes voor organisaties, wetenschap en duurzame ontwikkeling. Of en hoe die doelen worden bereikt, moet naast de financiële resultaten worden beoordeeld. Een concepttekst is daarvoor een maatstaf, maar nog geen bewijs van effect.

Wat de audit over entree-inkomsten laat zien

Voor 2023 waren 210.000 euro inkomsten uit de verkoop van entreebewijzen voor het bezoekerscentrum gepland. Volgens het auditrapport bleef het werkelijke resultaat daar 206.656,48 euro, oftewel 98,4 procent, onder. Uit die aftrekking volgt een daadwerkelijk bedrag van 3.343,52 euro.

Dat is een aanzienlijke afwijking van het plan. Het gaat echter uitdrukkelijk om entree-inkomsten van het centrum, niet om alle opbrengsten van alle activiteiten op Biševo en niet om een al berekend exploitatieverlies. Voor verlies moeten de bijbehorende inkomsten en uitgaven volledig tegenover elkaar worden gezet. De ontbrekende kaartverkoop alleen levert die berekening niet.

Ter vergelijking noemt hetzelfde rapport voor 2023 circa 1,98 miljoen euro inkomsten uit entreebewijzen voor de Blauwe Grot. Ook dat bedrag is omzet, geen winst. Het laat vooral zien waarom beide bezoekersaanbiedingen apart moeten worden beschouwd: de toeristische bekendheid van de grot vertaalde zich in het onderzochte jaar niet overeenkomstig in de geplande entree-inkomsten van het centrum.

De dagelijkse exploitatie kost ook buiten de tentoonstelling geld

Het auditrapport documenteert een in 2022 gesloten en in januari 2023 aangevuld contract voor het huren en beheren van de ruimtes van het bezoekerscentrum. Er waren vijf jaar en maandelijks 2.747,12 euro huur exclusief btw afgesproken, plus exploitatiekosten. Onder meer tentoonstellings- en educatieruimtes, een horecagedeelte en twee elektrische voertuigen voor bezoekers werden overgedragen.

Deze gegevens laten zien dat een gebouwd centrum blijvend moet worden georganiseerd en gefinancierd. Voor een volledige beoordeling is meer nodig dan een bouwsubsidie vergelijken met een entreebalie: welke kosten zijn er voor personeel, ruimtes, techniek en activiteiten? Welke inkomsten worden werkelijk aan het centrum toegerekend? Welke diensten wil men bewust publiek financieren?

De gehele maatschappij behaalde volgens het rapport in 2023 een winst vóór belasting van 465.783,98 euro. Dit positieve totaal beantwoordt de vragen over het centrum evenmin als de sterk gemiste kaartverkoopplannen. Het voorkomt echter de onjuiste conclusie dat het auditrapport voor het hele bedrijf verlies vermeldt.

De rekenkamer vraagt om inzichtelijkere planning

De auditors bevelen realistischere ramingen van inkomsten, uitgaven en winst aan, en aanpassing van het financiële plan bij wezenlijke afwijkingen. Geplande en werkelijke waarden moeten bovendien beter vergelijkbaar zijn. Dat is geen onbelangrijke formaliteit: alleen dan wordt zichtbaar of een aanname niet is uitgekomen en welke beslissing daaruit volgt.

Voor het bezoekerscentrum zou een aparte, over meerdere jaren te volgen exploitatierekening daarom bijzonder nuttig zijn. Daarnaast zijn bezoekersaantallen, gebruik van educatieve activiteiten en herkenbare diensten voor het eiland nodig. Dat zijn criteria voor een eerlijke beoordeling: publiek nut mag worden benoemd, maar moet net zo inzichtelijk zijn als een financiële subsidie.

Wat de huidige discussie nog niet bewijst

De actuele verliesbedragen die in de openbare discussie worden genoemd, kunnen we niet bevestigen met het rapport over 2023. Ook beschikken we niet over een concreet besluit tot terugvordering van EU-middelen. Een beweerde volledige terugbetaling mag daarom niet worden voorgesteld als een reeds vaststaande financiële verplichting.

Uit de hier onderzochte bronnen blijkt evenmin een besluit tot sluiting. Voor bezoekers betekent de discussie dus niet automatisch dat hun geplande bezoek vervalt. Actuele opening, programma en bereikbaarheid moeten rechtstreeks bij het centrum worden gecontroleerd. Voor de politieke beoordeling blijven de actuele exploitatiecijfers en de concrete subsidievoorwaarden doorslaggevend.

De bewezen kern is ook zonder dramatische aanscherping belangrijk: de entreeverwachtingen van het centrum werden in 2023 sterk gemist en de rekenkamer ziet verbeteringsbehoefte in de planning. Hoe de exploitatie zich sindsdien heeft ontwikkeld, moet met recentere cijfers worden beantwoord – niet met de aanname dat de bekende grot elk ander aanbod vanzelf zal dragen.